MVO: ISO 26000 en de MVO-Prestatieladder

MVO is niet alleen iets voor mooi weer. Vele organisaties willen ook in minder rooskleurige tijden hun beleid verduurzamen en zoeken daarvoor houvast. ISO, de internationale organisatie voor standaardisatie, heeft daarom een richtlijn ontwikkeld: ISO 26000. Diverse certificatie-instellingen hebben daar vervolgens een schepje bovenop gedaan en hebben de MVO-Prestatieladder in het leven geroepen. Beiden hebben tot doel MVO in organisaties vorm te geven en te verankeren. Wat kan een MKB-bedrijf hiermee?

ISO 26000: een inleiding
Serieus aan de slag gaan met MVO en duurzaamheid is niet gemakkelijk. De gemiddelde MKB-er staat nog steeds wat sceptisch tegenover deze ontwikkeling. Dan help het niet als hij of zij zich geen helder beeld kan vormen van wat MVO inhoudt. Waar moet ik beginnen? Wat wordt er van mij verwacht? Wanneer ben ik maatschappelijk verantwoord bezig? Wat heb ik er zelf aan? Het woud aan keurmerken, vage duurzaamheidsclaims en voorbeelden van greenwashing (je groener voordoen, dan je bent) maken het er ook niet eenvoudiger op. Een van mijn relaties wil hierin toch een flinke stap maken en heeft mij gevraagd hierin een rol te spelen.

ISO 26000 in vogelvlucht
De richtlijn ISO 26000 maakt MVO concreter en tastbaarder. Althans, dat is de belofte. Zoals met zoveel van de ISO-dossiers is ook deze richtlijn niet 1-2-3 toe te passen. Het is een behoorlijk pak papier met bepalingen, principes, MVO-kernonderwerpen en grote woorden als corruptie, mensenrechten en noem maar op.

Toch is de richtlijn een vooruitgang. De richtlijn geeft uitleg over een breed scala aan MVO-aspecten, biedt structuur om beleid te maken en geeft richting en ideeën voor duurzame ontwikkeling. Al lezend word je langs de kernonderwerpen van MVO geleid: behoorlijk bestuur, mensenrechten, arbeidsomstandigheden, milieu, eerlijk zaken doen, consumentenaangelegenheden en maatschappelijke betrokkenheid.

Niet al deze kernonderwerpen zijn voor ieder organisatie relevant. Daarom legt ISO 26000 de nadruk op de zgn. stakeholderdialoog. Deze dialoog vormt, in combinatie met de MVO-visie en -ambitie van de organisatie, hét startpunt van MVO-beleid. Het gaat dan om vragen als: Op wie hebben onze activiteiten invloed en wie hebben invloed op onze activiteiten? Wat zijn hun behoeften en verwachtingen? Hoe gaan wij daarmee om? Interessante vragen, ook in het licht van marketing, productontwikkeling en reputatiemanagement.

Beren op de weg
Er zijn m.i. twee beren op de weg van de invoering van ISO 26000. De ene beer is de uitgebreidheid van MVO-aspecten die in de richtlijn aan bod komen. De andere beer is de behoefte aan certificatie van het MVO-beleid.

Wat de uitgebreidheid betreft, maatschappelijk verantwoord ondernemen is voor iedere organisatie specifiek. Iedere organisatie moet voor zichzelf de koers bepalen o.b.v. visie, ambitie en stakeholderdialoog. Dat betekent dat iedere organisatie de waslijst aan MVO-aspecten uit de richtlijn moet doornemen en moet bepalen wat de relevantie daarvoor is. Dat is een hele klus.

Als je dan eenmaal ISO 26000 hebt ingevoerd (beter gezegd: als je je MVO-beleid conform ISO 26000 hebt ontwikkeld en verankerd), wil je dit waarschijnlijk aan je belangrijkste stakeholders vertellen. Daarbij zou het prettig zijn, als je een certificaat kunt tonen als bewijs voor jouw succes. ISO26000 is echter een richtlijn en geen (managementsysteem)norm. Een richtlijn is niet te certificeren.

De MVO-Prestatieladder
Bovenstaande beren zijn voor een aantal bekende certificatie-instellingen aanleiding geweest om de MVO-Prestatieladder te ontwikkelen (Ik kan me niet aan de indruk onttrekken, dat hierin ook een commercieel motief heeft meegespeeld). De MVO-Prestatieladder biedt een concreet stappenplan om MVO-beleid te ontwikkelen, te borgen en in acties om te zetten. Hoewel ook de MVO-Prestatieladder in eerste instantie niet kristalhelder is, wordt de complexiteit van de richtlijn er wel door gereduceerd. Belangrijker nog, bij succesvolle invoering ervan ontvang je een certificaat die je naast de andere ISO-lijstjes aan de muur kunt hangen.

De verbeterslag van de Prestatieladder zit vooral in het feit dat het hele implementatieproces wordt uitgesmeerd over 5 treden, die allen individueel te certificeren zijn. Die 5 treden hebben te maken met het ambitieniveau van de organisatie. Er wordt onderscheid gemaakt in de mate van impact die het MVO-beleid op de organisatie en haar stakeholders heeft en de omvang van het MVO-beleid. Na drie succesvolle stappen op de ladder heb je als organisatie een gecertificeerd MVO-plan dat als algemeen haalbaar wordt beschouwd voor de branche waarin je actief bent. De niveaus 1 en 2 zijn dus eigenlijk een teken van onvolwassenheid, die niveaus 4 en 5 een signaal dat je je kop boven het maaiveld durft uitsteken en iets moois aan de samenleving wilt bijdragen. De Prestatieladder biedt zo bedrijven de mogelijkheid zich te onderscheiden.

Laatste ontwikkeling: de NPR 9026
De behoefte aan certificering van het MVO-beleid en de interesse in de MVO-Prestatieladder zijn aan de NEN niet ongemerkt voorbijgegaan. De NEN komt binnenkort met een Nederlandse Praktijkrichtlijn (NPR), die is ontwikkeld in een pilot met een aantal bedrijven en MVO Nederland. NPR 9026 is een handleiding om de invoering van ISO 26000 inzichtelijk en aantoonbaar te maken. Of de implementatie van ISO 26000 er daadwerkelijk gemakkelijker door wordt, moet nog blijken.

Het resultaat van de invoering volgens de NPR is geen certificaat, maar wel een zelfverklaring met onderbouwing. Het is aan de stakeholders om vervolgens te beoordelen of ze o.b.v. die onderbouwing een relatie met die organisatie aangaan. De grote vraag is of zo’n zelfverklaring voldoende waarde bezit en zo onderscheidend vermogen biedt. Daar staat tegenover dat je hoge certificatiekosten kunt voorkomen.

Aan de slag
Bedrijven kunnen hier dus op verschillende manieren mee aan de slag:

1. Zelf ISO 26000 ter hand nemen om het MVO-beleid van de organisatie te ontwikkelen en te verankeren.
2. Wachten op NPR 9026 en de webtool om die als hulpmiddel te gebruiken.
3. Aan de slag gaan met de MVO-Prestatieladder, al dan niet resulterend in een certificatieproces.
4. Een combinatie van beiden: invoering volgens de MVO-Prestatieladder, uit kostenoverwegingen het certificatieproces (nog) niet uitvoeren en m.b.v. de NPR-webtool (voorlopig) een zelfverklaring publiceren.

Bronnen:

• L. Moratis en T. Cochius, ISO 26000, Handleiding voor MVO, Van Gorcum, 2010
• De MVO-Prestatieladder, Managementsysteem – eisen en certificatienorm voor Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (klik hier)
• NEN, Leren van pilot MVO-zelfverklaring volgens NPR 9026 (klik hier)
• De website van MVO Nederland